Pchanie i ciągnięcie wózków to jedna z najczęściej wykonywanych czynności w magazynach, zakładach produkcyjnych, szpitalach i sklepach. Choć wydaje się mniej obciążające niż dźwiganie, przy setkach powtórzeń w ciągu zmiany może prowadzić do przeciążeń ramion, barków i kręgosłupa. Kluczową rolę odgrywają tu kółka transportowe. Od ich średnicy, materiału, łożyska i rozmieszczenia zależy, ile siły potrzeba do ruszenia wózka, jego prowadzenia i zatrzymania. Dobrze dobrane koła mogą wyraźnie zmniejszyć wysiłek pracowników i poprawić bezpieczeństwo pracy.
Siła potrzebna do ruszenia i prowadzenia
Przy przetaczaniu wyróżnia się dwa momenty. Pierwszy to ruszenie z miejsca, które wymaga największej siły, ponieważ trzeba pokonać opór spoczynkowy kół i bezwładność ładunku. Drugi to utrzymanie ruchu, kiedy siła jest mniejsza, ale działa przez dłuższy czas.
Na oba te momenty wpływa przede wszystkim opór toczenia kół. Im mniejszy, tym łatwiej ruszyć i prowadzić wózek. Opór zależy od średnicy koła, twardości bieżnika, rodzaju łożyska oraz stanu posadzki. Dlatego wymiana kół na lepiej dopasowane bywa jednym z najtańszych sposobów na poprawę ergonomii stanowiska.
Średnica koła
Większe koło łatwiej pokonuje nierówności posadzki, progi i szczeliny. Wymaga mniejszej siły przy ruszaniu i lepiej toczy się pod dużym obciążeniem. Małe koła są wygodne w ciasnych miejscach i przy niskich konstrukcjach, ale na nierównej podłodze potrafią się zatrzymywać, co zmusza pracownika do szarpania wózkiem.
Przy wyborze warto kierować się zasadą, że im cięższy ładunek i gorsza nawierzchnia, tym większej średnicy koła należy użyć, o ile pozwala na to konstrukcja wózka. Znaczenie ma też szerokość bieżnika, ponieważ szersze koło lepiej rozkłada nacisk na miękkiej nawierzchni.
Materiał bieżnika
Twarde bieżniki, na przykład z poliamidu, toczą się bardzo lekko na gładkich posadzkach, ale na nierównościach przenoszą drgania na wózek i ręce pracownika. Miękkie koła gumowe dobrze tłumią wstrząsy, jednak pod dużym ciężarem stawiają większy opór.
W wielu zastosowaniach dobrym kompromisem jest poliuretan. Łączy stosunkowo niski opór toczenia z dobrą amortyzacją i cichą pracą, co przekłada się na mniejsze zmęczenie, zwłaszcza przy długich trasach.
Rodzaj łożyska
Łożysko ma ogromny wpływ na lekkość przetaczania. Łożyska ślizgowe są proste i tanie, ale ich opór jest wyraźnie wyższy. Łożyska wałeczkowe dobrze znoszą duże obciążenia i uderzenia. Najlżejszy chód zapewniają łożyska kulkowe, dlatego są polecane wszędzie tam, gdzie wózki przetaczane są często i na większe odległości. Na tę zależność zwraca uwagę między innymi Wave w opisie swoich kół, wskazując łożyska kulkowe jako rozwiązanie o najniższym oporze toczenia, przeznaczone do częstego przetaczania.
Układ kół skrętnych i stałych
Rozmieszczenie kół wpływa na to, ile wysiłku wymaga kierowanie wózkiem. Najczęściej stosuje się dwa koła stałe i dwa skrętne. Koła skrętne umieszcza się po stronie uchwytu, dzięki czemu pracownik łatwo kieruje wózkiem, a koła stałe stabilizują jazdę na prostych odcinkach.
Cztery koła skrętne ułatwiają manewrowanie w ciasnych przestrzeniach, ale na długich trasach wymagają ciągłej korekty kierunku, co męczy ręce i barki. Przy długich wózkach stosuje się czasem układ z kołem stałym pośrodku, który ułatwia obracanie się w miejscu.
Uchwyty i wysokość prowadzenia
Ergonomia przetaczania to nie tylko koła. Uchwyt powinien znajdować się mniej więcej na wysokości łokci, aby pracownik mógł pchać wózek przy wyprostowanych plecach. Zbyt niski uchwyt wymusza pochylanie się, a zbyt wysoki przenosi obciążenie na barki. Dobrze sprawdzają się uchwyty pionowe, które pozwalają dopasować chwyt do wzrostu.
Pchanie jest zazwyczaj mniej obciążające niż ciągnięcie, ponieważ pozwala wykorzystać masę ciała i lepiej kontrolować kierunek jazdy. Dlatego wózki projektuje się z myślą o pchaniu, a nie ciągnięciu.
Posadzka i trasa przejazdu
Nawet najlepsze kółka transportowe nie zrekompensują w pełni złego stanu podłogi. Pęknięcia, ubytki, progi i kratki odpływowe zwiększają opór i wymagają dodatkowego wysiłku. Warto przeanalizować trasy, po których najczęściej przemieszczane są wózki, i usunąć największe przeszkody. Często drobne naprawy posadzki dają równie dobry efekt jak wymiana kół.
Konserwacja
Zużyte i zabrudzone koła stopniowo zwiększają opór, a pracownicy przyzwyczajają się do coraz większego wysiłku, nie zdając sobie z tego sprawy. Regularne usuwanie nawiniętej folii i sznurka, kontrola łożysk oraz wymiana zużytych kół pozwalają utrzymać lekkość przetaczania przez cały okres eksploatacji wózka.
Korzyści dla firmy
Mniejszy wysiłek przy przetaczaniu przekłada się na mniej dolegliwości mięśniowo-szkieletowych, rzadsze zwolnienia lekarskie i wyższą wydajność. Pracownicy mniej się męczą, więc wolniej spada ich tempo pracy pod koniec zmiany. Lepsza ergonomia ułatwia też zatrudnianie osób o różnej sile fizycznej. Inwestycja w lepsze koła jest przy tym niewielka w porównaniu z kosztami absencji i rotacji personelu, dlatego warto ją uwzględniać przy każdym przeglądzie wyposażenia stanowisk pracy.
Kółka transportowe mają bezpośredni wpływ na ergonomię przetaczania. Odpowiednia średnica, materiał bieżnika i łożysko zmniejszają siłę potrzebną do ruszenia i prowadzenia wózka, a właściwy układ kół ułatwia kierowanie. W połączeniu z dobrze zaprojektowanym uchwytem, równą posadzką i regularną konserwacją pozwalają znacząco odciążyć pracowników i poprawić komfort pracy.
